Piasty, tarcze kotwiczne i czopy: kontrola przy serwisie

Większość właścicieli przyczep przypomina sobie o serwisie układu jezdnego dopiero, gdy zobaczy dym wydobywający się z koła lub... gdy to koło wyprzedzi ich na autostradzie. W przeciwieństwie do samochodu, przyczepa nie „powie” Ci o zużytym łożysku hałasem w kabinie ani drżeniem kierownicy (chyba że jest już bardzo źle).

Dlatego tak ważna jest fizyczna kontrola „świętej trójcy” zawieszenia przyczepy: czopa osi (na którym wszystko się trzyma), piasty (która się kręci) i tarczy kotwicznej (która trzyma hamulce). W tym artykule dowiesz się, jak ocenić ich stan, by uniknąć awarii w trasie.

Rola i budowa: piasty, tarcze kotwiczne i czopy osi

W przyczepach konstrukcja ta jest genialna w swojej prostocie, ale nie wybacza błędów montażowych.

• Czop osi (wahacza): To ten element, który wystaje z rury osi (lub wahacza w osi skrętnej). Jest nieruchomy. To na nim osadzone jest łożysko. W przyczepach czop jest elementem konstrukcyjnym osi – jego skrzywienie oznacza zazwyczaj konieczność wymiany całej osi lub profesjonalnej regeneracji wahacza.
• Piasta (zintegrowana z bębnem): W 90% przyczep piasta jest jednym odlewem z bębnem hamulcowym. To w nią wprasowane jest łożysko. Musi znosić ogromne siły boczne podczas zakrętów, ponieważ przyczepa nie ma mechanizmu różnicowego ani skrętnych kół.
• Tarcza kotwiczna: To metalowa płyta przykręcona lub przyspawana do osi za piastą. W przyczepach pełni kluczową funkcję – to na niej trzymają się szczęki hamulcowe, sprężyny i to w nią wchodzi linka hamulcowa. Jeśli zgnije lub się wygnie, tracisz hamulce.

Kontrola piasty: pomiar bicia i ocena stanu łożysk

Diagnostyka piasty w przyczepie różni się od tej w aucie. Tutaj nie nasłuchujesz szumu podczas jazdy (zagłuszy go silnik i opony). Jak sprawdzić łożyska? Podnieś koło przyczepy do góry i energicznie nim zakręć.

1. Nasłuch: Jeśli słyszysz głuche „huczenie” lub metaliczny chrobot przypominający mielenie piasku – łożysko (zazwyczaj kompaktowe dwurzędowe) jest do wymiany. Sprawne łożysko w przyczepie pracuje niemal bezgłośnie.
2. Luz: Złap koło na godzinie 12 i 6, a potem 9 i 3. Szarpnij. W nowoczesnych łożyskach kompaktowych (KNOTT, AL-KO) nie może być wyczuwalnego luzu. Jeśli koło „klika” lub się chwieje – piasta lub łożysko są uszkodzone. Uwaga: W starych typach łożysk stożkowych (rozbieralnych) minimalny luz jest dopuszczalny i wymaga regulacji.

Przygotowanie powierzchni styku i usuwanie zanieczyszczeń

Ten punkt jest krytyczny przy wymianie bębnów (piast). Nowoczesne łożyska kompaktowe są bardzo wrażliwe na brud. Podczas wymiany bębna/piasty musisz idealnie wyczyścić powierzchnię czopa osi.

• Użyj papieru ściernego (gradacja 400-600) lub włókniny ściernej, aby usunąć zapieczony smar i rdzę z czopa.
• Powierzchnia musi być gładka i lśniąca. Jeśli zostawisz tam zadziory lub brud, nowe łożysko nie wejdzie do końca lub zatrze się po kilkuset kilometrach.
• Ważne: Nie smaruj zewnętrznej bieżni łożyska ani gniazda w bębnie grubą warstwą smaru, jeśli producent tego nie zaleca. W łożyskach kompaktowych montaż odbywa się często „na sucho” lub z minimalnym filmem olejowym, aby łożysko nie obracało się na czopie.

Diagnostyka czopów osi: geometria i stan gwintów

Czop osi w przyczepie to element, który najczęściej ulega uszkodzeniu przez przeładowanie lub uderzenie w krawężnik.

1. Stan gwintu: To absolutna podstawa. Przyczepy wykorzystują nakrętki łożyskowe dokręcane potężnym momentem (często 280-300 Nm). Jeśli gwint na końcówce czopa jest „zmęczony”, zerwany lub skorodowany, nie dokręcisz łożyska z odpowiednią siłą. Efekt? Koło może odpaść w trakcie jazdy.
2. Otarcia i przebarwienia: Zdejmij bęben i spójrz na czop. Fioletowe/niebieskie przebarwienia oznaczają, że kiedyś zatarło się tu łożysko i przegrzało materiał. Taki czop jest osłabiony i może pęknąć.
3. Geometria: Jeśli przyczepa „tnie” opony od wewnątrz, zazwyczaj oznacza to wygięty wahacz/czop. W warunkach domowych ciężko to zmierzyć, ale widoczne gołym okiem odchylenie kąta koła względem podłoża kwalifikuje oś do regeneracji.

Pomiary techniczne i normy montażu tarcz hamulcowych

Choć w przyczepach królują bębny, zasady dotyczące bicia (run-out) są identyczne, a w przypadku rzadziej spotykanych przyczep z hamulcami tarczowymi – kluczowe.

Podczas montażu nowego bębna lub tarczy, należy zadbać o centryczność. Bicie osiowe (czyli „falowanie” bębna na boki) w przyczepie powoduje bardzo niebezpieczne zjawisko szarpania urządzenia najazdowego. Jeśli bęben jest jajowaty lub krzywo zamontowany:

• Przy każdym obrocie koła hamulec będzie łapał mocniej-słabiej.
• Przeniesie się to na dyszel, powodując rytmiczne uderzenia w hak holowniczy samochodu.
• Norma: Dopuszczalne bicie na powierzchni styku szczęk nie powinno przekraczać 0,05 mm. Jeśli czujesz pulsowanie całego zestawu przy hamowaniu, sprawdź czy bęben został poprawnie dokręcony i czy pod łożysko nie podszedł brud.

Objawy zużycia i typowe usterki mechaniczne

Twoja przyczepa wysyła sygnały ostrzegawcze, zanim dojdzie do katastrofy. Musisz tylko wiedzieć, na co zwrócić uwagę:

• Gorąca piasta: Po przejechaniu trasy dotknij (ostrożnie!) środka koła (kapsla). Powinien być letni. Jeśli parzy – łożysko zaciera się lub hamulce trzymają.
• Wyciek smaru: Tłuste plamy na feldze lub oponie oznaczają, że uszczelniacz łożyska puścił, a smar wypłynął pod wpływem temperatury. Łożysko pracuje „na sucho”.
• Pisk przy cofaniu: Często oznacza problem z tarczą kotwiczną lub mechanizmem automatu cofania wewnątrz bębna.
• Nierównomierne zużycie opon: Sygnał, że czopy osi są wygięte (zła zbieżność lub kąt pochylenia).

Wpływ stanu podzespołów na geometrię i bezpieczeństwo

Zaniedbanie piast i czopów w przyczepie ma bezpośrednie przełożenie na bezpieczeństwo holowania.

1. Wężykowanie: Luzy na łożyskach lub wygięty czop drastycznie obniżają stabilność przyczepy. Taki zestaw jest bardziej podatny na wpadnięcie w rezonans i wężykowanie, co jest najczęstszą przyczyną wypadków z udziałem przyczep.
2. Utrata koła: To nie mit. Zatarte łożysko w przyczepie potrafi rozgrzać czop do temperatury topnienia stali, co kończy się ukręceniem czopa i odpadnięciem koła wraz z bębnem.
3. Brak hamulców: Skorodowana tarcza kotwiczna, z której wyrwie się mocowanie linki („szelka”), oznacza natychmiastową utratę hamowania na danym kole.